W poprzednich 3 publikacjach pisałem, że:
– bez określenia właściwego celu możemy wpaść w myślenie tunelowe,
– bez identyfikacji wiarygodnych źródeł możemy zgromadzić dużo danych, ale niewiele wiedzy,
– bez właściwego pozyskania informacji można skomplikować sprawę, w tym zanieczyścić materiał informacyjny.
Co dalej?
Kolejnym etapem cyklu wywiadowczego jest ocena informacji.
I właśnie na tym etapie zaczyna się prawdziwa różnica między „zebraliśmy materiał” a „wiemy, co ten materiał jest wart”.
Poniżej kilka kwestii, o których warto pamiętać na etapie oceny informacji:
Oceniaj informację pod kątem jej użyteczności
Zastanów się czy wszystko co chcesz oceniać, będzie przydatne. Przecież nie każda informacja wiarygodna będzie użyteczna. Może być zbyt ogólna, spóźniona, niekompletna albo nieadekwatna do postawionych wstępnie hipotez. Ocena informacji nie służy więc wyłącznie odpowiedzi na pytanie: „Czy to może być prawda?”, ale przede wszystkim: „Czy to realnie pomaga nam zrozumieć problem i podjąć decyzję?”.
Oceniaj oddzielnie źródło informacji i samą informację
Jak już wspominałem, wiarygodne źródło może przekazać informację nieprawdziwą. Z kolei źródło oceniane dotąd jako niewiarygodne może przekazać nam prawdziwą i użyteczną informację. To oznacza, że z perspektywy decyzji kluczowa jest możliwie trafna ocena prawdziwości i użyteczności informacji.
Ustandaryzuj własny system oceny źródeł i informacji
Wiele osób ocenia intuicyjnie źródła i informacje. Nawet dobra intuicja może zawieść. Intuicja staje się tym większym ryzykiem, im więcej osób analizuje problem, bazując na własnej intuicji.
Jak więc w takim przypadku zmniejszyć ryzyko w obszarze oceny?
Możemy skorzystać z doświadczeń na przykład organów ścigania i służb specjalnych.
W praktyce analitycznej często wykorzystuje się systemy 4×4 i 6×6.
Skupię się na modelu 4×4, który polega na odrębnej ocenie (opis uproszczony):
źródła informacji (ZI) – kody A, B, C, X:
A – brak wątpliwości co do wiarygodności ZI,
B – ZI w większości przypadków było wiarygodne,
C – ZI w większości przypadków było niewiarygodne,
X – nowe ZI, którego wiarygodność nie jest znana.
informacji (I) – kody 1, 2, 3, 4:
1 – I oceniona jako prawdziwa,
2 – fakty wskazane w I są znane bezpośrednio ZI,
3 – fakty wskazane w I nie są znane ZI, ale zostały potwierdzone przez inne ZI,
4 – fakty wskazane w I nie są znane bezpośrednio ZI i nie mogą być sprawdzone przez inne ZI.
Ocena nie jest jednorazowa
To, że dziś uznajesz źródło za wiarygodne, nie oznacza, że za tydzień jego ocena nie powinna się zmienić. To, że dziś informacja wydaje się wątpliwa, nie oznacza, że jutro nie zostanie potwierdzona innymi danymi. Dlatego ocena powinna być aktualizowana.
Rafał Hryniewicz
