„Informacja jest tyle warta, co jej źródło” (Dan Brown, Anioły i demony)

Zgadzasz się z tym stwierdzeniem?

Zanim spróbujesz odpowiedzieć sobie na to pytanie, wyjaśnię kilka kwestii w ramach kolejnego etapu cyklu wywiadowczego, tj. identyfikacji źródeł informacji.

Zacznijmy od tego, co powinniśmy rozumieć przez źródło informacji (dalej: ZI).

W uproszczeniu, ZI jest każdy obiekt, zaspokajający potrzeby informacyjne zainteresowanego.

Źródłami informacji mogą być zarówno osoby, przedmioty, instytucje, jak również miejsca, organizacje czy np. systemy.

Źródła mogą być ogólnodostępne, o ograniczonej dostępności, jak również relatywnie niedostępne.

To, co jest fundamentalne w kontekście pracy ze źródłami informacji, to ich:
– relacja z faktami,
– wiarygodność.

Odnosząc się do relacji źródła informacji z faktami, możemy wymienić tzw.:
– źródła pierwotne (bezpośrednia relacja – świadek, który widział zdarzenie),
– źródła wtórne (pośrednia relacja – osoba, która słyszała o zdarzeniu od jego bezpośredniego obserwatora),
– źródła pochodne (informacje przetworzone – np. artykuł medialny oparty na cudzych relacjach i dokumentach).

Pewnie się domyślasz, że najcenniejszymi źródłami są te pierwotne.

Oczywiście, że tak, choć dotarcie do takiego źródła niestety nie jest warunkiem sukcesu. Tu zaczyna mieć znaczenie jego wiarygodność i użyteczność.
Na wiarygodność źródła, szczególnie osobowego (dalej: OZI), wpływa wiele elementów – w tym w szczególności nasze dotychczasowe doświadczenie z OZI, jego motywacja, wiedza, zaangażowanie, system wartości czy stan psychofizyczny. Te wszystkie elementy mogą wprowadzać w narrację OZI szkodliwy szum informacyjny.

Nawet jeżeli ZI będzie dla nas wiarygodne, to może nie być w danej sytuacji użyteczne, np. w trakcie zdarzenia OZI było w stanie upojenia alkoholowego albo monitoring wizyjny w firmie zarejestrował zdarzenie, ale słaba jakość nagrań nie pozwala na ustalenie stanu faktycznego.

Jest jeszcze inna istotna kwestia.

Wiarygodne źródło zwykle dostarcza wiarygodne informacje, ale nie jest to jednoznaczne z ich prawdziwością.

Dlaczego?

Ponieważ źródło oceniane jako wiarygodne może nam przekazać nieprawdziwą informację (np. wskutek błędnej interpretacji danych lub negatywnej motywacji), a źródło niewiarygodne może nam dostarczyć informacje prawdziwe (np. propagandowy kanał informacyjny wskazał na istotne relacje między interesującymi nas osobami).

Poszukując ZI, powinniśmy skupić się przede wszystkim na ich relacji z przedmiotem naszego zainteresowania (najlepiej źródła pierwotne), wiarygodności i użyteczności. W tym procesie nie możemy także zapominać o zachowaniu poufności naszych działań, wykorzystując np. techniki maskujące obszar zainteresowań.

Rafał Hryniewicz